Cận thị là một trong những tật khúc xạ phổ biến nhất hiện nay, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nhìn xa và chất lượng sinh hoạt hằng ngày. Nhiều người, đặc biệt là phụ huynh có con nhỏ, thường thắc mắc cận thị có tự khỏi được không khi mắt còn đang trong giai đoạn phát triển. Để trả lời chính xác, cần hiểu rõ bản chất của cận thị dưới góc nhìn y khoa.
1. Nguyên nhân gây cận thị
Cận thị xảy ra khi hình ảnh hội tụ trước võng mạc thay vì đúng trên võng mạc, khiến mắt nhìn xa bị mờ. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến cấu trúc nhãn cầu và các yếu tố nguy cơ trong sinh hoạt hằng ngày.
Các nguyên nhân thường gặp gồm:
-
Yếu tố di truyền: Trẻ có bố hoặc mẹ bị cận thị có nguy cơ mắc cận cao hơn.
-
Trục nhãn cầu dài: Đây là nguyên nhân giải phẫu chính của cận thị thật.
-
Thói quen nhìn gần kéo dài: Đọc sách, học tập hoặc dùng thiết bị điện tử liên tục trong thời gian dài.
-
Ít hoạt động ngoài trời: Thiếu ánh sáng tự nhiên làm tăng nguy cơ cận thị tiến triển ở trẻ em.
-
Môi trường học tập thiếu ánh sáng: Khiến mắt phải điều tiết nhiều hơn.
Lưu ý, ánh sáng xanh từ màn hình chưa được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp gây cận thị, nhưng có thể gây mỏi mắt và khó chịu nếu sử dụng quá lâu.
2. Dấu hiệu nhận biết cận thị
Trước khi tìm hiểu cận thị có tự khỏi được không, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường của mắt là rất quan trọng. Cận thị thường tiến triển âm thầm, nhưng có thể nhận biết qua các biểu hiện sau:
-
Nhìn xa mờ: Khó nhìn rõ bảng, biển báo hoặc vật ở khoảng cách xa.
-
Thường xuyên nheo mắt: Để nhìn rõ hơn khi quan sát xa.
-
Đau đầu, mỏi mắt: Xuất hiện sau khi học tập hoặc làm việc lâu.
-
Cúi sát khi đọc sách hoặc xem màn hình: Đặc biệt dễ nhận thấy ở trẻ em.
-
Khó tập trung khi nhìn xa: Khi lái xe, học trong lớp hoặc xem trình chiếu.
3. Cận thị có tự khỏi được không?
Cận thị không thể tự khỏi. Đây là khẳng định dựa trên cơ sở y khoa. Cận thị là hậu quả của sự thay đổi cấu trúc mắt, chủ yếu là trục nhãn cầu dài hơn bình thường hoặc công suất giác mạc quá mạnh. Những thay đổi này không thể tự hồi phục theo thời gian.
Tuy nhiên, cần phân biệt với giả cận (pseudomyopia) do co thắt điều tiết. Trường hợp này có thể cải thiện khi:
-
Nghỉ ngơi mắt hợp lý
-
Điều chỉnh thói quen nhìn gần
-
Sử dụng thuốc giãn điều tiết theo chỉ định bác sĩ
Ở trẻ em, cận thị có thể được làm chậm tiến triển nếu can thiệp đúng cách, nhưng không tự biến mất. Ở người trưởng thành, độ cận thường ổn định hơn nhưng vẫn không thể tự khỏi.
4. Cách kiểm soát và hạn chế tiến triển cận thị
Mặc dù cận thị không tự khỏi, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát tốt để hạn chế tăng độ và bảo vệ thị lực lâu dài.
Các biện pháp hiệu quả gồm:
-
Đeo kính đúng độ: Theo đơn bác sĩ để giảm điều tiết quá mức.
-
Áp dụng quy tắc 20–20–20: Mỗi 20 phút nhìn gần, nhìn xa 6 mét trong 20 giây.
-
Tăng thời gian hoạt động ngoài trời: Ít nhất 1–2 giờ mỗi ngày với trẻ em.
-
Giảm thời gian dùng thiết bị điện tử: Giữ khoảng cách 30–40 cm khi sử dụng.
-
Đảm bảo ánh sáng học tập đầy đủ.
-
Khám mắt định kỳ: 6–12 tháng/lần, đặc biệt với trẻ em.
Một số phương pháp hỗ trợ kiểm soát cận thị khi cần:
-
Atropine liều thấp: Làm chậm tiến triển, không giảm độ cận.
-
Ortho-K: Kiểm soát tiến triển mức độ vừa, cần vệ sinh nghiêm ngặt.
-
Kính kiểm soát cận thị (DIMS).
5. Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên đến khám bác sĩ nhãn khoa khi có các dấu hiệu sau:
-
Thị lực giảm nhanh trong thời gian ngắn.
-
Đau đầu, mỏi mắt kéo dài không cải thiện.
-
Nhìn xa ngày càng kém, thường xuyên nheo mắt.
-
Trẻ cúi sát sách vở, xem TV quá gần.
-
Xuất hiện chói sáng, quầng sáng hoặc nhìn đôi.
Kết luận
Qua các phân tích trên, có thể khẳng định cận thị không thể tự khỏi. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và kiểm soát đúng cách, cận thị hoàn toàn có thể được quản lý hiệu quả, giúp hạn chế tăng độ và bảo vệ thị lực lâu dài. Đeo kính đúng độ, duy trì thói quen sinh hoạt khoa học và khám mắt định kỳ chính là chìa khóa để chăm sóc đôi mắt khỏe mạnh.
Nguồn tham khảo
-
Tài liệu chuyên môn Nhãn khoa
-
American Academy of Ophthalmology (AAO)
-
Tổng hợp và biên tập từ các hướng dẫn kiểm soát cận thị ở trẻ em
